Podatek od spadków i darowizn pojawia się kiedy nabywca otrzymuje pewien majątek nieodpłatnie, czyli bez konieczności świadczenia ekwiwalentu za jego otrzymanie. W szczególności dotyczy to sytuacji, kiedy majątek przechodzi na nas w drodze spadku po zmarłej osobie lub w drodze darowizny. Takie przysporzenie majątkowe co do zasady podlega opodatkowaniu.
Ustawodawca przewidział jednak szereg zwolnień z obowiązku zapłaty podatku od spadków i darowizn. Najbardziej korzystne regulacje dotyczą osób zaliczonych do tzw. „grupy zerowej”, czyli najbliższej rodziny. W ich przypadku możliwe jest całkowite zwolnienie z podatku – pod warunkiem spełnienia wymogów formalnych określonych w ustawie.
Co jednak w sytuacji, kiedy nie należymy do uprzywilejowanej grupy osób zwolnionych z podatku od spadku i darowizn? Okazuje się, że nawet wtedy w niektórych sytuacjach można skorzystać ze zwolnienia. Poniżej wymieniamy kilka mniej oczywistych sytuacji, w których warto ubiegać się o zwolnienie z podatku.
Ustawa od spadków i darowizn oprócz zwolnień podmiotowych czy podmiotowo – przedmiotowych, czyli związanych ze statusem osoby nabywającej, przewiduje także zwolnienia przedmiotowe, czyli takie, które są uzależnione od konkretnego składnika przekazywanego majątku. Tutaj nie ma znaczenia status osoby nabywającej, co oznacza, że ze zwolnienia może skorzystać osoba także niespokrewniona.
Takim przykładem jest nabycie gospodarstwa rolnego. Jeżeli darczyńca darowuje gospodarstwo rolne, istnieje możliwość skorzystania ze zwolnienia. Warunkiem jest jednak, aby przedmiotem darowizny było gospodarstwo rolne, które spełnia wymagania wskazane w przepisach ustawy o podatku rolnym. W szczególności chodzi tutaj o grunty rolne wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i roślinami. Częścią takiego gospodarstwa mogą być także budynki takie jak np. stodoły. W wyniku nabycia takie gospodarstwo musi mieć powierzchnie co najmniej 11 hektarów i nie może przekroczyć 300 hektarów.
Kluczowym warunkiem jest prowadzenie takiego gospodarstwa przez okres co najmniej 5 lat od chwili nabycia. Jeżeli przed upływem tego okresu gospodarstwo zostanie sprzedane lub darowane, nabywca utraci zwolnienie od podatku. W praktyce oznacza to konieczność zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami.
Podobne rozwiązania przewidziano dla nabycia przedsiębiorstwa — zarówno w drodze dziedziczenia, jak i zapisu windykacyjnego. Przedsiębiorstwo stanowi zorganizowaną całość obejmującą różne składniki majątkowe, w tym rzeczy i prawa. Również w tym przypadku stopień pokrewieństwa między stronami nie ma znaczenia, ponieważ zwolnienie ma charakter przedmiotowy.
Aby móc skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, nabywca musi zgłosić nabycie przedsiębiorstwa w ciągu 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Dodatkowym warunkiem jest prowadzenie przedsiębiorstwa przez co najmniej 2 lata od dnia nabycia.
Pojawia się pytanie, co w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo stanie się częścią większego podmiotu. Ustawa przewiduje, że warunki zwolnienia z podatku zostaną zachowane także wtedy, gdy przedsiębiorstwo zostanie wniesione jako wkład do spółki, a objęte w zamian udziały albo akcje nie zostaną zbyte przed upływem 2 lat od dnia nabycia własności przedsiębiorstwa lub udziału w nim.
Kolejną kategorią przedmiotów objętych zwolnieniem są dzieła sztuki i rękopisy będące twórczością spadkodawcy. Zwolnienie to przysługuje niezależnie od grupy podatkowej nabywcy, o ile spadkodawca prowadził działalność artystyczną, literacką lub naukową.
Należy pamiętać o wypełnieniu odpowiednich formularzy i złożeniu ich do właściwego urzędu skarbowego. Brak zgłoszenia nabycia może skutkować naliczeniem podatku, nawet jeśli w danej sytuacji przysługuje ustawowe zwolnienie.
